باستانشناسان با بررسی دندانهای باستانی راز تازهای از تاریخ انسان را آشکار کردند
یکی از بزرگترین رازهای ناشناخته در تاریخ بشر، زمان و چگونگی نخستین مهاجرت اجداد انسان از قاره آفریقاست. تلاش برای کشف این روایت اسرارآمیز، دانشمندان را به کشور گرجستان در غرب آسیا رسانده است؛ جایی که قدیمیترین فسیلهای شناختهشده انسانتبار در اروپا در محوطه باستانی دمانیسی واقع در جنوبغربی تفلیس کشف شدهاند. این فسیلها که قدمتی حدود ۱.۸ میلیون سال دارند، به شاخهای از گونه هومو ارکتوس (Homo erectus) نسبت داده میشوند؛ گونهای که اغلب بهعنوان نخستین انسانتبار مهاجر به اروپا و آسیا بهشمار میرود.
در محوطه دمانیسی، باستانشناسان مجموعهای از فسیلهای حیوانی، ابزارهای سنگی و مهمتر از همه بقایای انسانتباران را کشف کردند. تفسیر معنای این یافتهها دههها زمان برده است. در سال ۲۰۰۰ میلادی، گروهی از دانشمندان با استناد به تفاوت در اندازه و شکل نمونهها این نظریه را مطرح کردند که این منطقه احتمالاً محل سکونت دو گونه انسانی بوده است.
برای بررسی دقیقتر، پژوهشگران دانشگاه سائوپائولو (University of São Paulo) و دانشگاه ایالتی اوهایو (Ohio State University) تاج دندانهای این نمونهها را مطالعه کردند تا مسیر تکاملی آنها روشنتر شود. آنها یک نمونه فک بالا و ۷۱ نمونه فک پایین را بررسی کردند که در مجموع شامل ۵۸۳ دندان بود. تیم تحقیقاتی با استفاده از روش آنالیز تشخیصی خطی (Linear Discriminant Analysis) که یک تکنیک یادگیری ماشین برای طبقهبندی است، به این نتیجه رسید که تفاوتهای موجود تنها با پدیده تفاوتهای میان دو جنس قابل توضیح نیست و به احتمال زیاد دستکم دو گونه از جنس هومو (Homo) در این منطقه زندگی میکردهاند.
پژوهشگران نوشتند: «ما نتیجه گرفتیم که تفاوت در ابعاد تاج دندانها فرضیه وجود دو گونه متمایز در محوطه دمانیسی را تأیید میکند؛ گونههایی که پیشتر بهعنوان هومو جورجیکوس (Homo georgicus) و هومو کائوکاسی (Homo caucasi) معرفی شده بودند. این فرضیه پیامدهای مهمی برای درک مهاجرت انسانتبارها از آفریقا در آغاز دوره پلیستوسن دارد.»
با این حال، حل یک پرسش، پرسشهای تازهای را به وجود آورد؛ یکی از چالشهای جدید این است که برخی نمونهها نشان میدهند شکل دندانهای هومو جورجیکوس (Homo georgicus) شباهت زیادی به آسترالوپیتها (Australopiths) دارد؛ گونههایی که پیش از شاخه هومو (Homo) وجود داشتهاند. این موضوع پرسشی مهم را مطرح میکند: آیا مهاجرتهای اولیه از آفریقا پیش از ظهور هومو ارکتوس (Homo erectus) رخ دادهاند؟
پژوهشگران افزودند: «با شواهد موجود نمیتوان بهطور قطعی مشخص کرد که هومو جورجیکوس (Homo georgicus) و هومو کائوکاسی (Homo caucasi) از اجداد هومو ارکتوس (Homo erectus) تکامل یافتهاند یا از اجداد شبیه به آسترالوپیتها، اما سناریوهای جایگزین ارزش بررسی دارند و باید با کشف فسیلهای جدید انسانتبار در آسیا مورد توجه قرار گیرند.»
به بیان دیگر، داستان تکامل هومو ارکتوس (Homo erectus) با تواناییهای شناختی پیشرفته و راهرفتن روی دو پا که امکان سازگاری با محیطهای تازه را فراهم کرد، تنها بخشی از روایت مهاجرت انسانتبارها از آفریقا است. احتمال دارد که در طول تاریخ، پدیده کلادوژنز (cladogenesis) یا انشعاب یک گونه به دو گونه، بارها رخ داده باشد؛ بهویژه زمانی که جمعیتهای انسانی برای هزاران یا دهها هزار سال از یکدیگر جدا بودهاند و ویژگیهای متفاوتی پیدا کردهاند. در نهایت، پژوهشگران نتیجه گرفتند که مدلهای کنونی مهاجرت انسان باید بازنگری و بهروزرسانی شوند.
